اسکبیس یا Scabies یک بیماری جلدی مسری است که در اثر ورود و فعالیت نوعی انگل بسیار کوچک به نام مایت گال در لایه سطحی جلد ایجاد می‌شود. این بیماری معمولاً با خارش شدید، به‌خصوص در هنگام شب، و ایجاد دانه‌ها یا ضایعات کوچک روی جلد همراه است.
اسکبیس می‌تواند افراد در هر سن را درگیر کند و ارتباط نزدیک و طولانی‌مدت پوستی یکی از مهم‌ترین راه‌های انتقال آن است. در محیط‌هایی که افراد تماس نزدیک و مداوم با یکدیگر دارند، احتمال انتقال بیشتر می‌شود.
اگرچه اسکبیس بیماری خطرناکی نیست، اما در صورت عدم تداوی می‌تواند مدت زیادی ادامه پیدا کند و به سایر اعضای خانواده یا افراد نزدیک منتقل شود. تشخیص و تداوی به‌موقع می‌تواند به کنترل بیماری و جلوگیری از انتشار آن کمک کند.
اسکبیس چیست و چگونه ایجاد می‌شود؟
اسکبیس زمانی ایجاد می‌شود که مایت عامل بیماری وارد لایه سطحی جلد شده و در آنجا زندگی و تخم‌گذاری کند. واکنش سیستم دفاعی بدن به این انگل و مواد موجود در جلد باعث ایجاد خارش و التهاب می‌شود.
نکته مهم این است که شدت علائم همیشه نشان‌دهنده میزان آلودگی نیست. ممکن است فرد برای اولین بار به اسکبیس مبتلا شده باشد اما علائم آن پس از چند هفته ظاهر شوند.
علائم شایع اسکبیس
مهم‌ترین علامت اسکبیس خارش شدید است که در بسیاری از افراد هنگام شب بیشتر می‌شود. سایر علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- دانه‌های کوچک و خارش‌دار روی جلد
- قرمزی و التهاب
- ایجاد خطوط بسیار باریک روی جلد در بعضی افراد
- زخم‌های ناشی از خاراندن مداوم
- خشکی یا تحریک جلد
- ایجاد ضایعات در بین انگشتان دست
- درگیری مچ دست، آرنج، زیر بغل، کمر و ناحیه تناسلی
- در کودکان، امکان درگیری کف دست و پا و سایر قسمت‌های بدن نیز وجود دارد
محل و شکل ضایعات می‌تواند با توجه به سن فرد و وضعیت سیستم دفاعی بدن متفاوت باشد.
اسکبیس چگونه منتقل می‌شود؟
اسکبیس بیشتر از طریق تماس نزدیک و طولانی‌مدت پوست با پوست منتقل می‌شود. تماس کوتاه و معمولی، مانند دست دادن سریع، معمولاً راه اصلی انتقال نیست.
انتقال بیماری می‌تواند در شرایطی مانند موارد زیر اتفاق بیفتد:
- تماس نزدیک و طولانی با فرد مبتلا
- زندگی در یک خانه با فرد مبتلا
- تماس پوستی مکرر
- استفاده مشترک از بعضی لباس‌ها، حوله یا ملحفه در شرایط خاص
- زندگی در محیط‌های شلوغ و پرجمعیت
به همین دلیل، اگر یک نفر در یک خانواده به اسکبیس مبتلا شود، بررسی و گاهی تداوی هم‌زمان افراد نزدیک اهمیت دارد.
تشخیص اسکبیس چگونه انجام می‌شود؟
تشخیص اسکبیس معمولاً با بررسی علائم و معاینه جلد توسط داکتر انجام می‌شود. داکتر به محل ضایعات، نوع خارش، زمان شروع علائم و سابقه تماس با فرد مبتلا توجه می‌کند.
در بعضی موارد، ممکن است برای شناسایی مایت یا آثار آن، نمونه‌ای از جلد نیز بررسی شود.
از آنجا که بسیاری از بیماری‌های جلدی می‌توانند باعث خارش و ایجاد دانه شوند، بهتر است از تشخیص خودسرانه و استفاده از دارو بدون مشورت با داکتر خودداری شود.
تداوی اسکبیس چگونه انجام می‌شود؟
هدف از تداوی اسکبیس از بین بردن مایت عامل بیماری و جلوگیری از انتقال دوباره آن است. نوع داروی مورد استفاده باید توسط داکتر و بر اساس سن، شرایط فرد، شدت بیماری و محل درگیری انتخاب شود.
داروهای موضعی
یکی از روش‌های رایج تداوی اسکبیس استفاده از داروهای موضعی مخصوص است که برای از بین بردن مایت روی جلد استفاده می‌شوند.
نحوه استفاده از این داروها اهمیت زیادی دارد و باید دقیقاً طبق دستور داکتر انجام شود. مقدار دارو، مدت باقی ماندن آن روی جلد و زمان تکرار درمان بسته به داروی تجویزشده متفاوت است.
تداوی افراد نزدیک
در بسیاری از موارد، افرادی که تماس نزدیک با مریض داشته‌اند نیز باید توسط داکتر بررسی شوند. اگر افراد مبتلا یا افراد در معرض خطر بدون هماهنگی مناسب درمان شوند، امکان انتقال دوباره بیماری میان اعضای خانواده وجود دارد.
به همین دلیل، هنگام تشخیص اسکبیس باید داکتر را درباره افرادی که تماس نزدیک با مریض داشته‌اند، مطلع کرد.
برای وقایه از اسکبیس چه کارهایی انجام دهیم؟
وقایه از اسکبیس بیشتر بر کاهش تماس نزدیک با فرد مبتلا و جلوگیری از انتقال دوباره بیماری تمرکز دارد.
برای کاهش خطر انتقال می‌توان اقدامات زیر را انجام داد:
- از تماس نزدیک و طولانی‌مدت پوستی با فرد مبتلا تا زمان شروع تداوی مناسب خودداری کنید.
- لباس‌ها، حوله‌ها و ملحفه‌های مورد استفاده فرد مبتلا را طبق دستورالعمل‌های بهداشتی مناسب شست‌وشو دهید.
- وسایل شخصی را با دیگران به صورت مشترک استفاده نکنید.
- در صورت ابتلای یکی از اعضای خانواده، سایر افراد نزدیک را نیز برای بررسی به داکتر معرفی کنید.
- تداوی تجویزشده را کامل و طبق دستور انجام دهید.
- از استفاده خودسرانه داروهای مختلف برای از بین بردن خارش خودداری کنید.
- در صورت ادامه علائم پس از تداوی، دوباره با داکتر مشورت کنید.
آیا تمیزی ضعیف باعث اسکبیس می‌شود؟
اسکبیس صرفاً به دلیل رعایت نکردن نظافت ایجاد نمی‌شود. هر فردی که تماس نزدیک با فرد مبتلا داشته باشد، ممکن است به این بیماری مبتلا شود.
بنابراین، نباید فرد مبتلا را به دلیل ابتلا به اسکبیس سرزنش کرد. رعایت بهداشت عمومی مهم است، اما جلوگیری از تماس نزدیک با فرد مبتلا و تداوی صحیح، نقش مهم‌تری در کنترل انتقال بیماری دارد.
بعد از تداوی، خارش تا چه زمانی ادامه دارد؟
یکی از نکات مهم این است که ممکن است حتی پس از از بین رفتن مایت، خارش برای مدتی ادامه پیدا کند. دلیل آن می‌تواند ادامه واکنش التهابی جلد به آثار مایت باشد.
بنابراین، ادامه خارش همیشه به معنی شکست تداوی نیست. با این حال، اگر خارش شدید باقی بماند، ضایعات جدید ایجاد شود یا بیماری دوباره تشدید شود، باید وضعیت توسط داکتر بررسی شود.
چه زمانی باید به داکتر مراجعه کرد؟
اگر خارش شدید و مداوم دارید، به‌خصوص اگر در شب بیشتر می‌شود و همراه با دانه‌های جلدی یا ضایعات مشابه در سایر اعضای خانواده باشد، بهتر است برای تشخیص دقیق به داکتر متخصص جلد مراجعه کنید.
همچنین در شرایط زیر مراجعه پزشکی اهمیت بیشتری دارد:
- ایجاد زخم‌های زیاد در اثر خاراندن
- ایجاد علائم عفونت مانند درد، تورم یا ترشح
- درگیری کودکان خردسال
- گسترش ضایعات به قسمت‌های مختلف بدن
- ادامه یا برگشت علائم پس از تداوی
- ابتلای چند نفر در یک خانواده یا محیط زندگی
جمع‌بندی
اسکبیس یک بیماری جلدی مسری است که توسط مایت ایجاد می‌شود و معمولاً با خارش شدید، به‌خصوص در شب، و ضایعات خارش‌دار جلدی همراه است. تماس نزدیک و طولانی‌مدت با فرد مبتلا مهم‌ترین راه انتقال بیماری محسوب می‌شود.
تشخیص دقیق و تداوی مناسب می‌تواند بیماری را کنترل کند و از انتقال آن به دیگران جلوگیری نماید. در صورت ابتلای یک فرد در خانواده، توجه به افراد نزدیک و وسایل مورد استفاده او نیز اهمیت دارد.
اگر دچار خارش شدید و مداوم یا ضایعات مشکوک جلدی هستید، بهتر است پیش از استفاده از داروهای خودسرانه، توسط داکتر متخصص جلد معاینه شوید تا علت اصلی مشکل مشخص و تداوی مناسب انتخاب شود.